آزمایش ESR چیست؟ هرآنچه باید درباره تفسیر، علائم و درمان آن بدانید

آزمایش سرعت رسوب گلبول قرمز (ESR)

آزمایش ESR یا “سرعت رسوب گلبول قرمز” یکی از روش‌های سنجش میزان التهاب در بدن است.

پزشکان از این آزمایش در کنار سایر تست‌ها برای تشخیص بیماری‌های التهابی یا بررسی روند بهبود بیماری‌هایی مانند آرتریت (التهاب مفاصل) استفاده می‌کنند.
ESR مخفف erythrocyte sedimentation rate و به معنی نرخ رسوب گلبول قرمز است که معمولا به آن نرخ sed هم گفته می‌شود.

این مقاله در گروه علمی آزمایشگاه پاتولوژی لشگرک تهیه شده است.

آزمایش ESR (سرعت رسوب گلبول قرمز) چیست؟

آزمایش ESR که با نام‌هایی مانند “تست رسوب گلبول قرمز” یا “سدیمانتاسیون” نیز شناخته می‌شود، سرعت نشست گلبول‌های قرمز خون را در ته یک لوله آزمایش اندازه‌گیری می‌کند.

نرخ بالا در این آزمایش می‌تواند نشان‌دهنده سطح بالایی از التهاب در بدن باشد.
این تست بیشتر برای بررسی وجود یا نبود التهاب در بدن به کار می‌رود و به تنهایی نمی‌تواند نوع بیماری را مشخص کند، اما می‌تواند به پزشکان در تشخیص یا پایش بیماری‌های مزمن و التهابی مانند آرتریت روماتوئید، لوپوس، یا بیماری‌های عفونی کمک کند.

آزمایش ESR چگونه انجام می‌شود؟

در آزمایش ESR، خون بیمار در یک لوله آزمایش بلند و نازک قرار داده می‌شود و به مدت یک ساعت در دمای اتاق نگه‌داری می‌شود.

پس از یک ساعت، فاصله‌ای که گلبول‌های قرمز خون در ته لوله رسوب کرده‌اند (بر حسب میلی‌متر) اندازه‌گیری می‌شود.

هرچه این عدد بالاتر باشد، احتمال وجود التهاب در بدن بیشتر است.

التهاب چگونه باعث افزایش نرخ ESR می‌شود؟

• در حضور التهاب، پروتئین‌هایی مانند فیبرینوژن و گلوبولین افزایش می‌یابند و موجب چسبندگی گلبول‌های قرمز به یکدیگر می‌شوند.
• این چسبندگی باعث می‌شود گلبول‌ها سریع‌تر ته‌نشین شوند.
بنابراین، ESR شاخصی غیرمستقیم از التهاب در بدن است.

موارد کاربرد آزمایش ESR

۱. تشخیص بیماری‌های التهابی:
آزمایش ESR معمولاً همراه با سایر آزمایش‌ها برای کمک به تشخیص بیماری‌هایی مانند:
• آرتریت روماتوئید (RA)
• لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE)
• بیماری‌های التهابی روده (IBD)
• واسکولیت (التهاب عروق)
• تمپورال آرتریت (التهاب شریان گیجگاهی)
• سرطان‌ها (به‌ویژه لنفوم و میلوم مولتیپل)

۲. پایش روند درمان:
پزشکان از این تست برای بررسی تأثیر درمان در بیماری‌های مزمن استفاده می‌کنند. کاهش ESR در طول زمان معمولاً نشانه پاسخ مناسب به درمان است.

۳. بررسی علت علائم مبهم:
در مواردی که بیمار علائمی مانند تب، خستگی مزمن یا کاهش وزن بی‌دلیل دارد، تست ESR می‌تواند به تشخیص جهت دهد.

آمادگی قبل از انجام تست ESR

آزمایش ESR معمولاً نیازی به آمادگی خاص ندارد و ناشتا بودن ضروری نیست. با این حال، موارد زیر را در نظر داشته باشید:
• مصرف برخی داروها می‌تواند بر نتیجه آزمایش تأثیر بگذارد:
o استروئیدها
o داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)
o استاتین‌ها
نکته مهم: هرگز بدون مشورت با پزشک مصرف دارو را قطع نکنید.

روند انجام آزمایش ESR

• گرفتن یک نمونه خون از ورید بازو
• قرار دادن نمونه در لوله مخصوص
• اندازه‌گیری رسوب گلبول‌های قرمز پس از ۱ ساعت
در بسیاری از موارد، این تست همراه با آزمایش‌های دیگر مانند CRP (پروتئین واکنشی C) یا CBC (شمارش کامل سلول‌های خونی) انجام می‌شود.

روش‌های انجام آزمایش ESR

۱. روش وسترگرن (Westergren Method)
رایج‌ترین روش استاندارد برای سنجش ESR است. لوله‌ای به طول ۲۰۰ میلی‌متر با آنتی‌کواگولانت مخصوص استفاده می‌شود. دقت و حساسیت این روش بالا است و توسط سازمان‌های معتبر نیز توصیه می‌شود.
۲. روش وینتروب (Wintrobe Method)
در این روش از لوله‌ای ۱۰۰ میلی‌متری و ضخیم‌تر استفاده می‌شود. این روش حساسیت کمتری دارد و معمولاً در محیط‌های پژوهشی یا آزمایشگاهی خاص کاربرد دارد.
۳. روش‌های اتوماتیک جدید:
برخی آزمایشگاه‌ها از دستگاه‌های تمام‌خودکار برای تعیین نرخ ته‌نشینی استفاده می‌کنند که نتایج دقیق‌تر و سریع‌تری ارائه می‌دهند.

 

 

 

مقادیر طبیعی و غیرطبیعی آزمایش ESR

واحد اندازه‌گیری: میلی‌متر در ساعت (mm/hr)

 

گروه سنی و جنسیت	مقدار طبیعی	مقدار بالا (التهاب)
زنان زیر ۵۰ سال	۰ تا ۲۰	بالای ۲۰
مردان زیر ۵۰ سال	۰ تا ۱۵	بالای ۱۵
زنان بالای ۵۰ سال	۰ تا ۳۰	بالای ۳۰
مردان بالای ۵۰ سال	۰ تا ۲۰	بالای ۲۰
کودکان	۰ تا ۱۰	بالای ۱۰

 

نکته: افزایش ESR به تنهایی نشان‌دهنده وجود بیماری خاصی نیست و باید در کنار علائم بالینی و سایر آزمایش‌ها تفسیر شود.

ارتباط بین مقدار ESR و سرطان خون

برخی از سرطان‌ها، به‌ویژه سرطان‌های خونی مانند لوسمی (Leukemia) و میلوم مولتیپل (Multiple Myeloma)، می‌توانند باعث افزایش قابل توجه سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) شوند.

مطالعات پزشکی نشان داده‌اند که سطح بالای مارکرهای التهابی مانند ESR، با احتمال بیشتر بروز بیماری‌های مزمن و حتی سرطان‌ها مرتبط است.
با این حال، باید تأکید کرد که ESR یک تست غربالگری عمومی است و به‌هیچ‌وجه برای تشخیص قطعی سرطان خون کافی نیست.

بالا بودن عدد ESR تنها نشان‌دهنده وجود التهاب یا تغییر در سیستم ایمنی بدن است و ممکن است دلایل مختلفی مانند عفونت، بیماری خودایمنی یا حتی کم‌خونی داشته باشد.

آیا ESR بالا به معنای سرطان است؟

خیر. اگرچه در برخی بیماران مبتلا به سرطان خون، مقدار ESR ممکن است بالا باشد، اما نتایج این آزمایش به‌تنهایی نمی‌توانند تأییدکننده یا ردکننده سرطان باشند.

پزشکان معمولاً در صورت مشاهده ESR بالا، آزمایش‌های تخصصی‌تر مانند CBC با شمارش دقیق سلول‌ها، بیوپسی مغز استخوان، یا بررسی مارکرهای توموری را درخواست می‌کنند.

طبق مطالعات بالینی، ریسک ابتلا به سرطان خون در زنانی که زیر ۶۰ سال هستند و مردانی که زیر ۵۰ سال سن دارند، در صورت بالا بودن مارکرهای التهابی مانند ESR، کمتر از ۳ درصد گزارش شده است.

به همین دلیل، مشاهده عدد بالای ESR نباید باعث نگرانی بی‌مورد شود و تنها پزشک متخصص می‌تواند با بررسی کامل، در مورد آن نظر دهد.

محدوده نرمال ESR در زنان

عدد ESR در زنان سالم معمولاً بین ۰ تا ۲۰ میلی‌متر در ساعت (mm/hr) قرار دارد. عواملی مانند بارداری، قاعدگی یا افزایش سن می‌توانند این مقدار را به‌طور طبیعی کمی افزایش دهند.

محدوده نرمال ESR در مردان

در مردان بزرگسال، مقدار طبیعی ESR بین ۰ تا ۱۵ میلی‌متر در ساعت است. این مقدار نیز با افزایش سن ممکن است کمی افزایش یابد، بدون آن‌که نشانه بیماری خاصی باشد.

محدوده خطرناک ESR در آزمایش خون

اگر مقدار ESR در آزمایش خون بالاتر از ۱۰۰ میلی‌متر در ساعت باشد، این وضعیت ممکن است هشداری برای وجود بیماری‌های جدی مانند:
• سرطان‌های خون (لوسمی، میلوم)
• عفونت‌های شدید و سیستمیک
• بیماری‌های خودایمنی شدید (مثل لوپوس یا واسکولیت)
• دیابت کنترل‌نشده یا بیماری قلبی عروقی فعال
در این شرایط، مراجعه سریع به پزشک ضروری است.

پزشک ممکن است شما را به مراکز تخصصی، از جمله آزمایشگاه‌های پاتولوژی، خون و سرطان در تهران یا سایر شهرها ارجاع دهد تا بررسی‌های دقیق‌تر انجام شود.
اگر نتیجه آزمایش ESR شما بالاتر از حد طبیعی بود، لزوماً نشانه بیماری خطرناک نیست.

گاهی یک سرماخوردگی ساده، کم‌خونی یا استرس نیز می‌تواند باعث افزایش موقت آن شود.

فقط پزشک می‌تواند بر اساس شرح حال، معاینه و نتایج آزمایش‌های مکمل، تفسیر دقیقی از وضعیت شما ارائه دهد.

دلایل افزایش نرخ ESR

• بیماری‌های خودایمنی (لوپوس، آرتریت روماتوئید)
• عفونت‌ها (مثل سل، تب روماتیسمی، اندوکاردیت، استئومیلیت)
• برخی سرطان‌ها (میلوم مولتیپل، لنفوم)
• بیماری‌های قلبی و عروقی
• چاقی، بارداری، دیابت
• کم‌خونی، بیماری کلیوی، تیروئید پرکار
• التهاب بافتی یا آسیب‌دیدگی
مقادیر بالای ۱۰۰ mm/hr معمولاً نشان‌دهنده بیماری فعال شدید مانند سرطان یا واسکولیت حاد است.

 

 

 

 

دلایل کاهش نرخ ESR

• نارسایی قلبی
• پلی‌سیتمی ورا (افزایش گلبول قرمز)
• آنمی داسی‌شکل
• افزایش شدید گلبول سفید (لکوستوز)
• کاهش فیبرینوژن یا پروتئین‌های پلاسما

علائم شایع مرتبط با پایین بودن ESR

۱٫ ضعف و خستگی عمومی
بسیاری از بیماری‌های مزمن و اختلالات خونی باعث کاهش ESR می‌شوند که خود به ضعف و خستگی عمومی منجر می‌شود.
۲٫ تنگی نفس حتی در فعالیت‌های سبک
اختلالات قلبی یا ریوی که ممکن است باعث کاهش ESR شوند، معمولاً با تنگی نفس همراه هستند.
۳٫ کهیرهای پوستی ناشی از ترومبوز عروق کوچک
در شرایطی که لخته‌های خونی (ترومبوز) در رگ‌های کوچک ایجاد می‌شوند، ممکن است کهیرها یا لکه‌های پوستی ظاهر شوند.
۴٫ ورم پاها و شکم
علل نارسایی قلبی یا سیروز کبدی می‌تواند منجر به تجمع مایعات و ورم در اندام‌ها شود و همزمان با کاهش ESR دیده شود.
۵٫ زردی پوست (یرقان)
بیماری‌های کبدی مزمن و نارسایی عملکرد کبد باعث زرد شدن پوست و چشم‌ها شده و ممکن است با کاهش ESR همراه باشد.
۶٫ کاهش وزن غیرعادی
کاهش وزن بدون دلیل مشخص می‌تواند از نشانه‌های برخی بیماری‌های مزمن باشد که ESR پایین را به دنبال دارند.
پایین بودن ESR معمولاً به عنوان یک علامت کمکی در تشخیص بیماری‌ها استفاده می‌شود و برای تصمیم‌گیری‌های پزشکی باید همراه با سایر آزمایشات و علائم بالینی بررسی گردد. اگر در آزمایش خون ESR پایین دارید و علائم ذکر شده را تجربه می‌کنید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید.

داروهای تأثیرگذار بر نتیجه آزمایش ESR

برخی داروها می‌توانند باعث افزایش یا کاهش غیرواقعی میزان ESR شوند و در نتیجه باعث تفسیر نادرست تست شوند.

به همین دلیل اطلاع‌رسانی به پزشک در مورد داروهایی که مصرف می‌کنید، بسیار ضروری است.
داروهایی که ممکن است ESR را کاهش دهند:
• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند:
o ایبوپروفن (Advil، Motrin)
o ناپروکسن (Aleve، Naprosyn)
• کورتیکواستروئیدها (مانند پردنیزولون)
• آسپرین
• کورتیزون
• کینین (دارویی برای درمان مالاریا)
این داروها می‌توانند علامت التهاب را در نتایج آزمایش پنهان کنند، در حالی‌که التهاب هنوز در بدن وجود دارد.

بنابراین اگر از این داروها استفاده می‌کنید، حتماً قبل از انجام آزمایش با پزشک خود مشورت کنید.

علائمی که ممکن است منجر به تجویز آزمایش ESR شوند

پزشک ممکن است آزمایش ESR را در صورت مشاهده علائم زیر تجویز کند:
• درد و تورم مفاصل
• تب‌های طولانی‌مدت یا بی‌دلیل
• کاهش وزن بدون دلیل
• خستگی مزمن
• احساس ضعف یا دردهای عضلانی
همچنین، اگر قبلاً به بیماری‌هایی که باعث افزایش التهاب مزمن می‌شوند، مبتلا بوده‌اید (مانند لوپوس یا آرتریت روماتوئید)، ممکن است برای پایش روند درمان، این آزمایش را به‌صورت دوره‌ای انجام دهید.
بیماری‌هایی که معمولاً باعث افزایش ESR می‌شوند:
• آرتریت تمپورال (گیجگاهی): التهاب رگ‌های شریانی در سر و گردن
• روماتیسم مفصلی (RA): التهاب مزمن مفاصل
• پلی‌میالژیا روماتیکا: التهاب دردناک عضلات، به‌ویژه در ناحیه شانه و لگن

محدودیت‌های تست ESR

آزمایش ESR به‌تنهایی نمی‌تواند تشخیص قطعی برای هیچ بیماری خاصی بدهد و بیشتر به‌عنوان یک شاخص غیرمستقیم التهاب استفاده می‌شود. برای مثال:
• برخی افراد با التهاب فعال ممکن است مقدار ESR طبیعی داشته باشند.
• در مقابل، ممکن است ESR در غیاب بیماری جدی، به دلیل سن بالا یا بارداری افزایش یابد.
بنابراین ESR برای غربالگری در افراد بدون علائم توصیه نمی‌شود و تنها باید در زمینه علائم بالینی و سایر نتایج آزمایشگاهی تفسیر شود.

چه آزمایش‌هایی معمولاً همراه با ESR تجویز می‌شوند؟

برای دقیق‌تر شدن تشخیص، پزشکان معمولاً همراه با ESR آزمایش‌های زیر را نیز درخواست می‌دهند:
۱. آزمایش CRP (پروتئین واکنشی C)
• حساس‌تر از ESR است.
• سریع‌تر به تغییرات التهاب واکنش نشان می‌دهد.
• برای بررسی التهاب‌های حاد بسیار کاربردی است.
۲. آزمایش CBC (شمارش سلول‌های خونی)
• به تشخیص عفونت‌ها، کم‌خونی یا سرطان‌های خونی کمک می‌کند.
۳. سایر آزمایش‌های مکمل
• RF یا ANA برای بررسی بیماری‌های خودایمنی
• بیوشیمی خون، آزمایش تیروئید، و آزمایش‌های تخصصی مرتبط با اندام‌ها

راه‌های درمان و کاهش ESR بالا

اگر نتیجه آزمایش سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) شما بالاتر از حد طبیعی باشد، مهم‌ترین نکته این است که علت زمینه‌ای این افزایش توسط پزشک تشخیص داده شود.

ESR تنها یک علامت غیر اختصاصی از التهاب یا بیماری است و درمان آن مستلزم بررسی و درمان بیماری اصلی است.
با این حال، تغییر در سبک زندگی و رعایت نکات زیر می‌تواند به کاهش تدریجی التهاب و در نتیجه کاهش ESR کمک کند:

۱. پیشگیری از ابتلا به عفونت
عفونت‌های حاد یا مزمن یکی از مهم‌ترین عوامل افزایش ESR هستند. بنابراین، رعایت موارد زیر به پیشگیری از عفونت‌ها کمک می‌کند:
• شست‌وشوی مرتب دست‌ها
• رعایت بهداشت فردی و محیطی
• تغذیه سالم و متعادل
• واکسیناسیون به موقع
• خودداری از تماس با افراد بیمار

۲. انجام ورزش منظم
مطالعات متعدد نشان داده‌اند که فعالیت بدنی منظم، حتی با شدت سبک تا متوسط، باعث کاهش التهاب مزمن و در نتیجه کاهش ESR می‌شود. در یک مطالعه با بیش از ۱۰۰۰ داوطلب، ورزش منظم به طور معنی‌داری سطح ESR را کاهش داد.
پیشنهاد می‌شود حداقل ۳۰ دقیقه پیاده‌روی یا ورزش سبک روزانه داشته باشید.

۳. رژیم غذایی سالم و مناسب
رژیم غذایی سالم نقش مهمی در کنترل التهاب دارد. برخی نکات مهم:
• رژیم‌های گیاهخواری یا گیاه‌محور (Plant-based diets) می‌توانند سطح ESR را کاهش دهند.
• مصرف روغن ماهی به دلیل وجود اسیدهای چرب امگا ۳ ضدالتهاب شناخته شده است.
• ویتامین‌های A و E در مطالعات حیوانی نشان داده‌اند که التهاب و ESR را کاهش می‌دهند.
• مصرف سبزیجات، میوه‌ها، غلات کامل، و چربی‌های سالم توصیه می‌شود.

۴. کاهش وزن و اصلاح سبک زندگی
چاقی و اضافه وزن یکی از عوامل افزایش التهاب مزمن و ESR هستند. بنابراین:
• کاهش وزن از طریق تغذیه سالم و ورزش منظم
• مدیریت استرس و خواب کافی
• ترک سیگار و پرهیز از مصرف الکل
همگی به کاهش سطح التهاب و ESR کمک می‌کنند.

۵. مصرف مکمل‌ها و ویتامین‌های ضدالتهاب
برخی مکمل‌ها و ویتامین‌ها بر اساس تحقیقات علمی در کاهش التهاب و ESR مؤثر هستند:
• ویتامین C: آنتی‌اکسیدان قوی با خاصیت ضدالتهابی
• رسوراترول: پلی‌فنول طبیعی موجود در انگور و برخی میوه‌ها
• کورکومین: ترکیب فعال در زردچوبه با اثرات ضدالتهابی قوی
• اسیدهای چرب امگا ۳: موجود در روغن ماهی، گردو و دانه‌های کتان
• چای سبز و چای سیاه: به دلیل ترکیبات پلی‌فنولی خاصیت ضدالتهابی دارند

۶. اهمیت بهداشت دهان و دندان
مطالعات دندانپزشکی نشان داده‌اند که بیماری‌های لثه (پریودنتال) می‌توانند باعث افزایش التهاب سیستمیک و ESR شوند.

درمان صحیح بیماری‌های لثه و رعایت بهداشت دهان و دندان می‌تواند به کاهش ESR کمک کند.

مثلاً پس از درمان پریودنتال، کاهش قابل توجهی در سطح ESR طی دو ماه مشاهده شده است.
در نهایت، کاهش ESR مستلزم تشخیص و درمان دقیق بیماری زمینه‌ای است.

هرگونه تغییر در سبک زندگی و مصرف مکمل‌ها باید تحت نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.

دلایل بالا بودن ESR در دوران بارداری

افزایش سطح ESR (سرعت رسوب گلبول‌های قرمز) در دوران بارداری یک پدیده طبیعی و شایع است که معمولاً نشان‌دهنده بیماری یا التهاب خطرناک نیست.

این تغییر فیزیولوژیک به دلیل فرآیندهای بیولوژیکی ویژه‌ای در دوران بارداری رخ می‌دهد.

چرا ESR در بارداری بالا می‌رود؟

در دوران بارداری، تغییرات زیر موجب افزایش ESR می‌شوند:
• رقیق شدن خون (کاهش نسبی گلبول‌های قرمز نسبت به حجم مایع پلاسما)
• افزایش پروتئین‌های التهابی طبیعی مانند:
o فیبرینوژن (Fibrinogen)
o گاما گلوبولین‌ها
• تغییر در غلظت آلبومین و سایر پروتئین‌های پلاسما
این عوامل باعث می‌شوند گلبول‌های قرمز سریع‌تر ته‌نشین شوند، بدون آنکه الزاماً التهاب یا بیماری در بدن وجود داشته باشد.

تفسیر عدد ESR در بارداری چگونه انجام می‌شود؟

در شرایط عادی، ESR بالاتر از ۲۰ میلی‌متر در ساعت ممکن است نشانه وجود التهاب یا عفونت تلقی شود.

اما در بارداری، این عدد می‌تواند به‌طور طبیعی افزایش یابد و تفسیر آن متفاوت است:
محدوده‌های تقریبی ESR در دوران بارداری:

 

دوره بارداری	محدوده طبیعی ESR (تقریبی)
سه‌ماهه اول بارداری	تا ۴۰ mm/hr
سه‌ماهه دوم	تا ۵۰ mm/hr یا بیشتر
سه‌ماهه سوم	حتی تا ۷۰ mm/hr نیز ممکن است طبیعی باشد

 

نکته مهم: پزشکان معمولاً زمانی به عدد ESR در بارداری توجه می‌کنند که:
• علائم واضحی از عفونت یا التهاب وجود داشته باشد.
• یا مقدار ESR از حد طبیعی مربوط به سن بارداری به‌صورت غیرمعمول بالاتر برود.

آیا ESR بالا در بارداری همیشه نگران‌کننده است؟

خیر. افزایش ESR در بیشتر موارد بخشی از تغییرات طبیعی دوران بارداری است. اما اگر این افزایش همراه با علائم غیرعادی مانند:
• تب مداوم،
• دردهای شدید مفصلی یا عضلانی،
• خونریزی،
• یا کاهش وزن غیرطبیعی باشد،
پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند CRP، CBC یا کشت ادرار و خون را درخواست دهد تا وجود عفونت یا بیماری را بررسی کند.
در نتیجه :
• بالا بودن ESR در دوران بارداری اغلب طبیعی و بی‌خطر است.
• تفسیر دقیق آن باید با در نظر گرفتن هفته بارداری و علائم بالینی انجام شود.
• برای اطمینان بیشتر، ممکن است پزشک تست‌های مکملی مانند CRP برای بررسی دقیق‌تر التهاب تجویز کند.

آیا بالا بودن ESR در کودکان خطرناک است؟

بالا بودن سرعت رسوب گلبول‌های قرمز (ESR) در کودکان همیشه به معنای وجود یک بیماری خطرناک نیست، اما می‌تواند نشانه‌ای از التهاب، عفونت یا اختلالات ایمنی باشد.

تفسیر نتیجه این آزمایش در کودکان باید با توجه به سن، علائم بالینی و سایر تست‌های خونی انجام شود.

 

 

 

 

نقش سیستم ایمنی و ارتباط آن با ESR بالا

سیستم ایمنی کودک وظیفه محافظت از بدن در برابر میکروب‌ها و عوامل بیگانه را بر عهده دارد.

با این حال، در برخی شرایط، ممکن است سیستم ایمنی به اشتباه بافت‌های سالم بدن را به‌عنوان تهدید تشخیص دهد و به آن‌ها حمله کند؛ این حالت را بیماری خودایمنی (Autoimmune disease) می‌نامند.

در بسیاری از این بیماری‌ها، ESR به طور قابل توجهی افزایش می‌یابد.

بیماری‌های خودایمنی شایع که باعث ESR بالا در کودکان می‌شوند

برخی از اختلالات ایمنی رایج در کودکان که با ESR بالا همراه هستند، عبارتند از:
• روماتیسم مفصلی نوجوانان (JRA): شایع‌ترین بیماری التهابی مفصل در کودکان
• لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE): بیماری التهابی چندسیستمی
• پلی‌میالژیا روماتیکا (Polymyalgia Rheumatica): هرچند در کودکان نادر است، اما در نوجوانان هم می‌تواند دیده شود
اختلالات کمتر شایع با ESR بالا در کودکان:
• واسکولیت آلرژیک (التهاب عروق ناشی از واکنش آلرژیک)
• آرتریت سلول‌های غول‌پیکر (بیشتر در بزرگسالان ولی در نوجوانان هم ممکن است بروز کند)
• هیپرفیبرینوژنمی (افزایش غیرطبیعی فیبرینوژن در خون)
• ماکروگلوبولینمی (افزایش گلبولین‌های بزرگ در خون)
• واسکولیت نکروزان (التهاب شدید و آسیب‌زا به دیواره عروق)

آیا عفونت هم می‌تواند باعث ESR بالا در کودکان شود؟

بله. بسیاری از موارد افزایش ESR در کودکان مربوط به عفونت‌های حاد یا مزمن است. برخی از این عفونت‌ها عبارتند از:
• عفونت‌های سیستمیک (مثل سپسیس یا مسمومیت خونی)
• استئومیلیت (عفونت استخوان)
• اندوکاردیت یا میوکاردیت (عفونت دریچه‌ها یا عضله قلب)
• تب روماتیسمی
• عفونت‌های پوستی شدید مانند اریسیپل یا سلولیت
• بیماری سل (TB)
در این موارد، ESR به‌همراه تب، ضعف، درد مفاصل، یا علائم دیگر افزایش می‌یابد و نیاز به بررسی سریع و دقیق دارد.

آیا ESR بالا در کودکان همیشه نگران‌کننده است؟

خیر. افزایش ESR همیشه نشانه بیماری جدی نیست. گاهی عواملی مانند:
• کم‌خونی
• واکسیناسیون اخیر
• برخی داروها
• یا حتی رشد سریع بدن در سنین پایین
می‌توانند موجب بالا رفتن ESR به‌طور موقت شوند. به همین دلیل، پزشکان هرگز تنها بر اساس یک عدد ESR تصمیم‌گیری نمی‌کنند و آن را در کنار سایر آزمایش‌ها، شرح حال و معاینه فیزیکی بررسی می‌کنند.

بعد از انجام آزمایش ESR چه باید کرد؟

در صورتی که نتیجه تست بالا یا پایین باشد، پزشک ممکن است آزمایش‌های تکمیلی مانند:
• CRP
• CBC
• آنتی‌بادی ANA یا RF
را تجویز کند یا شما را به متخصص (مثلاً روماتولوژیست) ارجاع دهد.
در صورت وجود بیماری زمینه‌ای، از آزمایش ESR برای بررسی روند پاسخ به درمان نیز استفاده می‌شود.

جمع‌بندی و نکات پایانی

• آزمایش ESR یک تست ساده و کم‌هزینه برای سنجش التهاب در بدن است.
• به تنهایی نمی‌تواند تشخیص قطعی بدهد، اما ابزار کمکی ارزشمندی برای پزشک محسوب می‌شود.
• تفسیر نتایج باید با توجه به علائم بالینی، سوابق بیمار، و سایر تست‌های آزمایشگاهی انجام شود.
برای انجام آزمایش ESR و دریافت مشاوره تخصصی، می‌توانید با بخش پذیرش آزمایشگاه ما تماس بگیرید یا به‌صورت آنلاین نوبت رزرو کنید.