🧪 معرفی بخش ایمونوالکتروفورز
بخش ایمونوالکتروفورز یکی از بخشهای تخصصی آزمایشگاه است که با استفاده از تکنیکهای الکتروفورزی و سرولوژیک، به بررسی و تفکیک پروتئینهای موجود در سرم، ادرار یا مایعات بدن میپردازد. این آزمایشها نقشی حیاتی در تشخیص و پیگیری بیماریهای مرتبط با تولید غیرطبیعی پروتئین دارند.
📋 این بخش در چه مواردی کاربرد دارد؟
تشخیص میلوم مولتیپل (Multiple Myeloma) و سایر گاموپاتیهای مونوکلونال
بررسی بیماریهای خودایمنی با بررسی ایمونوگلوبولینها
تشخیص آمیلوئیدوز و سایر اختلالات پروتئینی
بررسی هیپوگاماگلوبولینمی و هایپرگاماگلوبولینمی
افتراق بین گاموپاتی خوشخیم و بدخیم
⚙️ نحوه عملکرد این تستها
در ایمونوالکتروفورز، ابتدا پروتئینهای نمونه (معمولاً سرم یا ادرار) از طریق الکتروفورز جدا میشوند. سپس با افزودن آنتیبادیهای اختصاصی، نوارهای خاصی ظاهر میشود که با آنها میتوان نوع و الگوی پروتئینهای ایمونوگلوبولینی را بررسی کرد. این الگوها در افتراق بیماریهای مختلف کاربرد حیاتی دارند.
🧪 لیست آزمایشهای بخش ایمونوالکتروفورز
۱٫ الکتروفورز پروتئین سرم (Serum Protein Electrophoresis – SPEP)
چی هست؟
تست الکتروفورز پروتئین سرم به بررسی انواع مختلف پروتئینهای خون میپردازه. پروتئینهای اصلی خون به چند گروه تقسیم میشن (مثل آلبومین، گلوبولینها) و این تست نشون میده که میزان هر کدوم چقدره.
برای چی انجام میشه؟
برای تشخیص بیماریهایی مثل میلوم مولتیپل، بیماریهای مزمن کبدی، مشکلات کلیوی یا بیماریهای التهابی مزمن.
برای بیمار یعنی چی؟
اگه دکتر شما مشکوکه که در بدن شما پروتئینی بهطور غیرعادی زیاد شده یا کم شده، این آزمایش میتونه اون مشکل رو نشون بده.
۲٫ الکتروفورز پروتئین ادرار (Urine Protein Electrophoresis – UPEP)
چی هست؟
مشابه تست بالا، اما این بار روی ادرار انجام میشه. بعضی از بیماریها (مثل میلوم مولتیپل) پروتئینهایی تولید میکنن که از طریق کلیه وارد ادرار میشن.
برای چی انجام میشه؟
برای پیدا کردن پروتئینهای غیرطبیعی در ادرار، بهویژه در بیماران مشکوک به بیماریهای خونی یا کلیوی.
برای بیمار یعنی چی؟
اگه پروتئینی به نام Bence Jones در ادرار شما پیدا بشه، میتونه نشونهای از بیماری جدی خونی باشه که باید بررسی بیشتر بشه.
۳٫ ایمونوفیکساسیون سرم (Serum Immunofixation Electrophoresis – SIFE)
چی هست؟
تست پیشرفتهتریه که بعد از الکتروفورز انجام میشه و میتونه نوع دقیق پروتئین غیرطبیعی (مثلاً ایمونوگلوبولین غیرعادی) رو مشخص کنه.
برای چی انجام میشه؟
برای شناسایی دقیق نوع ایمونوگلوبولین (IgG, IgA, IgM) و زنجیره سبک (کاپا یا لامبدا) که در بیماریهایی مثل میلوم مولتیپل، ماکروگلوبولینمی، یا بیماریهای خودایمنی تولید میشن.
برای بیمار یعنی چی؟
اگه توی آزمایش قبلی چیزی غیرعادی دیده شده، این تست کمک میکنه بفهمیم دقیقاً چی هست و چقدر خطر داره.
۴٫ ایمونوفیکساسیون ادرار (Urine Immunofixation Electrophoresis – UIFE)
چی هست؟
همون تست ایمونوفیکساسیونه، اما روی نمونه ادرار. برای تشخیص دقیق پروتئینهای غیرطبیعی موجود در ادرار استفاده میشه.
برای چی انجام میشه؟
برای تایید وجود و نوع پروتئینهایی که میتونن نشونهای از بیماریهای خونی باشند.
برای بیمار یعنی چی؟
اگه پزشک به بیماریهایی مثل میلوم مشکوکه، این تست کمک میکنه تشخیص دقیقتر بشه.
۵٫ تعیین سطح ایمونوگلوبولینها (IgG, IgA, IgM Quantification)
چی هست؟
این تست مقدار سه نوع اصلی آنتیبادی (IgG، IgA و IgM) رو در خون اندازه میگیره. این آنتیبادیها نقش مهمی در دفاع بدن دارن.
برای چی انجام میشه؟
برای بررسی ضعف سیستم ایمنی، بیماریهای خودایمنی، یا وجود بیماریهای بدخیم در سلولهای تولیدکننده آنتیبادی.
برای بیمار یعنی چی؟
اگه زیاد مریض میشید یا سیستم ایمنیتون ضعیفه، پزشک ممکنه این آزمایش رو تجویز کنه تا بفهمه آنتیبادیهای بدنتون طبیعی هست یا نه.
۶٫ اندازهگیری زنجیره سبک آزاد ایمونوگلوبولینها (Free Light Chain Assay – Kappa / Lambda)
چی هست؟
بعضی بیماریها باعث تولید بیش از حد یک نوع خاص از بخشهای آنتیبادی به نام “زنجیره سبک” میشن. این تست اون زنجیرهها رو توی خون بررسی میکنه.
برای چی انجام میشه؟
برای تشخیص زودهنگام میلوم مولتیپل یا گاموپاتیهای مونوکلونال حتی قبل از اینکه توی الکتروفورز چیزی دیده بشه.
برای بیمار یعنی چی؟
گاهی بیماری خیلی زود شروع شده و هنوز نشونههای واضح نداره، این تست میتونه اون رو زودتر از بقیه آزمایشها نشون بده.
📌 نکته مهم:
تستهای ایمونوالکتروفورز معمولاً وقتی تجویز میشن که پزشک بخواد بررسی دقیقتری از نوع و مقدار پروتئینهای غیرعادی در بدن انجام بده — مخصوصاً در شرایطی مثل ضعف سیستم ایمنی، کمخونیهای غیرقابل توضیح، درد استخوان، یا وجود پروتئین در ادرار.