کلسترول: راهنمای کامل برای سلامتی قلب و بدن

کلسترول (Cholesterol) یک نوع چربی طبیعی در بدن است که برای تولید هورمون‌ها، ویتامین D و صفرا برای هضم چربی‌ها ضروری است.
حدود ۷۵٪ از کلسترول بدن توسط کبد ساخته می‌شود و تنها ۲۵٪ آن از طریق رژیم غذایی تأمین می‌گردد.

کلسترول یک ماده مومی شکل است که در خون یافت می‌شود و نقش مهمی در سلامت بدن دارد. بدن برای ساخت سلول‌های سالم به کلسترول نیاز دارد، کلسترول نقش کلیدی در حفظ سلامت غشای سلولی، تولید هورمون‌های جنسی و استروئیدها، و همچنین ساخت ویتامین D و اسیدهای صفراوی ایفا می‌کند.

علاوه بر نقش‌های بالا، کلسترول برای عملکرد طبیعی سیستم عصبی و تولید سلول‌های عصبی نیز اهمیت دارد و کمبود آن می‌تواند بر حافظه و عملکرد مغز تأثیر بگذارد.
با این حال، سطح بالای کلسترول می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی و سکته مغزی را افزایش دهد. خوشبختانه، با تغییر سبک زندگی و در صورت نیاز دارو، می‌توان سطح آن را کنترل کرد.

این مقاله که در آزمایشگاه لشگرک تهران تهیه شده است، به علل، علائم، پیشگیری و درمانهای دارویی و خانگی کلسترول می پردازد.

چرا کلسترول برای سلامت قلب مهم است؟

کلسترول بالا باعث تجمع چربی‌ها و سایر مواد در شریان‌ها می‌شود؛ این تجمع به نام پلاک شناخته می‌شود. با افزایش پلاک در طول زمان، شریان‌ها می‌توانند تنگ یا مسدود شوند و جریان خون کافی به قلب و سایر اعضای بدن نرسد.
گاهی پلاک می‌تواند جدا شود و باعث لخته خون شود که نتیجه آن حمله قلبی یا سکته مغزی خواهد بود.
نکته: کلسترول بالا معمولاً بدون علامت است؛ بنابراین بررسی منظم بسیار مهم است.

 

 

 

علائم کلسترول بالا

کلسترول بالا معمولاً هیچ علامتی ندارد. تنها راه تشخیص آن آزمایش خون است.
به همین دلیل است که بررسی منظم سطح کلسترول اهمیت زیادی دارد.
با این حال، افزایش طولانی‌مدت کلسترول می‌تواند منجر به تجمع پلاک در شریان‌ها شود. این پلاک‌ها باعث سخت شدن و تنگ شدن رگ‌ها (تصلب شرایین) می‌شوند و در نهایت خطر حمله قلبی یا سکته مغزی را افزایش می‌دهند.

شاخص‌های اصلی کلسترول در آزمایش خون

۱٫ کلسترول HDL (لیپوپروتئین پرچگال)
o HDL کلسترول را از سلول‌ها جمع‌آوری کرده و آن را به کبد منتقل می‌کند یا از بدن دفع می‌کند.
o به همین دلیل، به HDL کلسترول “خوب” گفته می‌شود و هرچه سطح آن بالاتر باشد، خطر بیماری‌های قلبی کمتر است.

۲٫ کلسترول LDL (لیپوپروتئین کم‌چگال)
o LDL کلسترول را به سلول‌هایی که به آن نیاز دارند می‌رساند.
o اگر مقدار کلسترول بیشتر از نیاز سلول‌ها باشد، LDL اضافی در دیواره شریان‌ها رسوب می‌کند و باعث ایجاد پلاک می‌شود.
o به همین دلیل، LDL را کلسترول “بد” می‌نامند.

۳٫ تری‌گلیسیریدها
o تری‌گلیسیرید نوعی چربی خون است که افزایش آن می‌تواند خطر بیماری‌های قلبی، دیابت و کبد چرب را افزایش دهد.
o معمولاً افزایش تری‌گلیسیرید همراه با LDL بالا و HDL پایین خطر بیماری قلبی را بیشتر می‌کند.

۴٫ کلسترول تام
o مجموع کلسترول خون شامل LDL، HDL و سایر چربی‌ها است.
o افزایش کلسترول تام نیز می‌تواند عامل خطر بیماری‌های قلبی باشد.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

• کودکان بین ۹ تا ۱۱ سال باید یک بار از نظر کلسترول بررسی شوند.
• در صورت سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا کلسترول بالا، ممکن است غربالگری زودتر انجام شود.
• بزرگسالان معمولاً هر ۴ تا ۶ سال یک بار آزمایش کلسترول می‌دهند. افراد با فشار خون بالا، دیابت یا سابقه خانوادگی بیماری قلبی ممکن است نیاز به آزمایش‌های مکرر داشته باشند.

علل کلسترول بالا

سطح بالای کلسترول می‌تواند ناشی از ترکیبی از سبک زندگی، بیماری‌ها و عوامل ژنتیکی باشد. این عوامل را می‌توان به دو دسته قابل تغییر و غیرقابل تغییر تقسیم کرد.

۱. عوامل قابل تغییر

۱٫ رژیم غذایی پرچرب
o مصرف بیش از حد چربی‌های اشباع و ترانس می‌تواند سطح LDL (کلسترول بد) و تری‌گلیسیرید را افزایش دهد و خطر بیماری قلبی را بالا ببرد.
o منابع چربی‌های اشباع شامل گوشت‌های چرب، لبنیات پرچرب و برخی خوراکی‌های فرآوری شده است.

۲٫ کم‌تحرکی و ورزش نکردن
o فعالیت بدنی کم باعث افزایش LDL و کاهش HDL (کلسترول خوب) می‌شود و در نتیجه پلاک شریان‌ها بیشتر تجمع می‌یابد.

۳٫ چاقی و اضافه وزن
o افراد دارای وزن زیاد معمولاً LDL و تری‌گلیسیرید بالاتر و HDL پایین‌تر دارند و در نتیجه در معرض خطر بالاتری از بیماری‌های قلبی قرار می‌گیرند.

۴٫ استعمال دخانیات
o سیگار شامل ماده‌ای به نام آکرولئین است که مانع عملکرد HDL در انتقال کلسترول از رگ‌ها به کبد می‌شود.
o این امر باعث افزایش LDL، تجمع پلاک در شریان‌ها و تصلب شرایین می‌گردد.

۵٫ مصرف الکل
o مصرف زیاد الکل می‌تواند سطح کلسترول کل و تری‌گلیسیرید را افزایش دهد.
o محدود کردن مصرف الکل، به ویژه برای افرادی با کلسترول بالا، بسیار مهم است.

۲. بیماری‌ها و شرایط پزشکی

برخی بیماری‌ها می‌توانند باعث افزایش کلسترول شوند، از جمله:
• فشار خون بالا و دیابت
• بیماری‌های کلیوی و کبدی
• کم‌کاری تیروئید (هیپوتیروئیدیسم)
• سندرم متابولیک و آپنه خواب

۳. عوامل غیرقابل تغییر (ثابت)

۱٫ سابقه خانوادگی و ژنتیک
o افرادی که والدین یا نزدیکانشان در سنین پایین به بیماری‌های قلبی یا سکته مغزی دچار شده‌اند، خطر بالاتری دارند.
o هایپرکلسترولمی فامیلی یک اختلال ژنتیکی است که باعث سطح بالای LDL از بدو تولد می‌شود و این افراد در سنین جوانی مستعد تصلب شرایین و بیماری‌های کرونری قلب هستند.

۲٫ سن
o با افزایش سن، شریان‌ها انعطاف‌پذیری خود را از دست می‌دهند و توانایی کبد در حذف LDL کاهش می‌یابد.

۳٫ جنسیت
o مردان معمولاً در سنین پایین‌تر نسبت به زنان در معرض حمله قلبی هستند.
o پس از یائسگی، خطر بیماری قلبی در زنان افزایش می‌یابد.

۴٫ نژاد و تبار ژنتیکی
o برخی تبارها، مانند افراد هندی، پاکستانی، بنگلادشی و سری‌لانکایی، در معرض خطر بالاتر ابتلا به بیماری‌های قلبی هستند.

علائم کلسترول بالا در زنان و مردان

سطح کلسترول خون باید کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر باشد. متخصصان معمولاً مقادیر ۱۹۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر در بزرگسالان و ۱۶۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر یا بالاتر در کودکان را به عنوان هیپرکلسترولمی می‌شناسند. این عارضه معمولاً در مراحل اولیه علائم مشخصی ندارد، اما در برخی افراد با کلسترول بالای ۲۰۰ میلی‌گرم/دسی‌لیتر ممکن است نشانه‌های زیر ظاهر شود:

• درد یا فشار در قفسه سینه
• درد در ساق پا هنگام راه رفتن
• تنگی نفس و خستگی غیرعادی
• ایجاد برآمدگی‌های کوچک روی پوست، به ویژه در دست، آرنج، زانو یا اطراف چشم
• رسوب کلسترول مومی در پوست یا تاندون‌ها (گزانتوم)
• سرگیجه و سبکی سر
• تهوع، استفراغ یا سوءهاضمه
• رسوب‌های زرد کوچک کلسترول در زیر چشم و اطراف پلک

نکته تکمیلی: علائم کلسترول بالا در مردان و زنان معمولاً در مراحل اولیه پنهان هستند و اغلب تنها زمانی ظاهر می‌شوند که عوارض جدی مانند بیماری‌های قلبی و تصلب شرایین ایجاد شده باشد. به همین دلیل، افرادی که سابقه خانوادگی کلسترول بالا یا بیماری قلبی دارند، اضافه وزن دارند یا رژیم غذایی پرچرب مصرف می‌کنند، باید آزمایش‌های منظم چربی خون را جدی بگیرند تا از بروز مشکلات قلبی پیشگیری کنند.

عوامل خطر کلسترول بالا

عوامل قابل کنترل

• عادات غذایی ناسالم: مصرف بیش از حد چربی اشباع و ترانس
• چاقی: داشتن چربی بدن بیش از حد
• ورزش کم: ورزش منظم سطح HDL را افزایش می‌دهد
• سیگار: کاهش سطح HDL
• الکل: مصرف بیش از حد کلسترول کل را بالا می‌برد

عوامل غیرقابل کنترل

• سن: با افزایش سن، کبد توانایی کمتری در حذف LDL دارد
• ژنتیک و سابقه خانوادگی
• بیماری‌های مزمن مانند دیابت و کم‌کاری تیروئید
• برخی داروها

عوارض کلسترول بالا

کلسترول بالا می‌تواند گردش خون را در اندام‌های مختلف بدن مختل کند و باعث ایجاد درد یا ناراحتی شود. یکی از مهم‌ترین و خطرناک‌ترین پیامدهای آن سکته قلبی است. علاوه بر این، افزایش کلسترول می‌تواند خطر ابتلا به سنگ کیسه صفرا، کبد چرب و تصلب شرایین را نیز افزایش دهد.

تصلب شرایین (Atherosclerosis):

افزایش کلسترول باعث تجمع پلاک چربی در دیواره شریان‌ها می‌شود، که به مرور زمان باعث سخت شدن و تنگ شدن شریان‌ها شده و جریان خون را محدود می‌کند. این وضعیت خطر بروز بیماری‌های قلبی و عروقی زیر را بالا می‌برد:
• آنژین (Angina): درد یا فشار قفسه سینه ناشی از کاهش جریان خون به قلب.
• حمله قلبی (Heart Attack): زمانی رخ می‌دهد که لخته خون جریان خون به قلب را مسدود کرده و بخشی از بافت قلب آسیب می‌بیند.
• سکته مغزی (Stroke): هنگامی که جریان خون به مغز توسط لخته یا انسداد شریان محدود می‌شود و بافت مغزی دچار آسیب می‌گردد.

نکات تکمیلی:

• کلسترول بالا معمولاً در مراحل اولیه بدون علامت است و تنها با پیشرفت عوارض، علائم مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس یا ضعف اندام‌ها ظاهر می‌شوند.
• افراد با سابقه خانوادگی بیماری‌های قلبی، دیابت یا چاقی باید سطح کلسترول خود را به‌طور منظم بررسی کنند.
• کنترل کلسترول با رژیم غذایی سالم، ورزش منظم و در صورت نیاز مصرف داروهای تجویزی می‌تواند به کاهش ریسک عوارض خطرناک کمک کند.

راه‌های کاهش کلسترول

کاهش کلسترول خون عمدتاً از طریق تغییر سبک زندگی و تغذیه سالم امکان‌پذیر است. اقدامات زیر می‌توانند در کنترل سطح LDL (کلسترول بد) و افزایش HDL (کلسترول خوب) مؤثر باشند:

۱. رژیم غذایی سالم و حاوی فیبر

• فیبر محلول موجود در میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل و حبوبات می‌تواند LDL را کاهش دهد و سلامت قلب را ارتقا دهد.
• این مواد غذایی همچنین به کنترل وزن کمک می‌کنند، زیرا اضافه وزن یکی از ریسک فاکتورهای کلسترول بالا است.
• مصرف غذاهای کم‌چرب و سرشار از مغذی‌ها، مانند سبزیجات تازه و حبوبات، اثر محافظتی بر قلب دارد.

۲. مدیریت میزان کالری و چربی‌ها

• چربی‌های سالم: ۲۵ تا ۳۰٪ از کالری روزانه را می‌توان از منابع سالم چربی مانند روغن‌های گیاهی، آجیل و ماهی تأمین کرد.
• چربی‌های اشباع باید محدود شوند؛ انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند که کمتر از ۷٪ کالری روزانه از چربی اشباع تأمین شود.
• محدود کردن چربی ترانس که در برخی محصولات فرآوری‌شده یافت می‌شود نیز ضروری است.

۳. انتخاب پروتئین هوشمندانه

• مصرف گوشت قرمز را کاهش داده و از مرغ، ماهی و بوقلمون بدون پوست استفاده کنید.
• ماهی‌های روغنی مانند سالمون، ساردین و قزل‌آلا سرشار از امگا۳ هستند که باعث کاهش تری‌گلیسیرید و افزایش HDL می‌شوند.
• محصولات سویا نیز می‌توانند LDL و تری‌گلیسیرید را کاهش دهند.

۴. رژیم کم کربوهیدرات و کنترل وزن

• کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن یا چاق، باعث کاهش LDL و افزایش HDL می‌شود.
• رژیم‌های کم کربوهیدرات می‌توانند به بهبود سطح HDL و کنترل قند خون کمک کنند.

۵. ترک سیگار

• سیگار کشیدن باعث کاهش HDL و افزایش LDL می‌شود و ریسک حمله قلبی و سکته مغزی را بالا می‌برد.
• ترک سیگار باعث افزایش HDL و بهبود سلامت کلی قلب و رگ‌ها می‌گردد.

۶. ورزش منظم

• فعالیت بدنی منظم می‌تواند HDL را تا ۶٪ افزایش و LDL را تا ۱۰٪ کاهش دهد.
• تحقیقات نشان می‌دهند که حداقل ۴۰ دقیقه ورزش، ۳ تا ۴ بار در هفته، سطح کلسترول خون را به طور مؤثری کاهش می‌دهد.
• ورزش‌های توصیه‌شده شامل پیاده‌روی سریع، دویدن سبک، شنا و دوچرخه‌سواری هستند.

۷. نکات تکمیلی

• مدیریت استرس: استرس مزمن می‌تواند کلسترول و فشار خون را افزایش دهد؛ فعالیت‌هایی مانند مدیتیشن، یوگا و تمرینات تنفسی کمک‌کننده‌اند.
• خواب کافی: ۷ تا ۹ ساعت خواب شبانه برای بزرگسالان، اثرات مثبتی روی متابولیسم چربی و سلامت قلب دارد.

 

 

 

تشخیص کلسترول بالا

تشخیص با آزمایش خون (پنل لیپید) انجام می‌شود که شامل موارد زیر است:
• کلسترول کل
• LDL
• HDL
• تری‌گلیسیرید
معمولاً لازم است ۹ تا ۱۲ ساعت قبل از آزمایش ناشتا باشید.

میزان کلسترول در آزمایش خون

سطح کلسترول خون با آزمایش خون به شکل زیر دسته‌بندی می‌شود:
• کمتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر: سطح کلسترول طبیعی است و خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی پایین است.
• ۲۰۰ تا ۲۳۹ میلی‌گرم در دسی‌لیتر: سطح کلسترول در محدوده مرز بالا قرار دارد و نیاز به مراقبت‌های تغذیه‌ای و سبک زندگی سالم دارد.
• بالای ۲۴۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر: سطح کلسترول بالا و خطرناک است و معمولاً نیازمند تغییر رژیم غذایی، ورزش و در برخی موارد دارودرمانی است.

نکته تکمیلی:
برای بررسی کامل وضعیت چربی خون، پزشکان معمولاً علاوه بر کلسترول کل، سطح LDL (کلسترول بد)، HDL (کلسترول خوب) و تری‌گلیسیرید را نیز اندازه‌گیری می‌کنند. این آزمایش‌ها به تشخیص دقیق‌تر ریسک بیماری‌های قلبی کمک می‌کنند و راهنمایی برای کنترل کلسترول ارائه می‌دهند. همچنین، انجام آزمایش به‌صورت دوره‌ای و منظم برای افرادی که سابقه خانوادگی کلسترول بالا، دیابت یا فشار خون دارند بسیار توصیه می‌شود.

درمان کلسترول بالا

دارویی

برای کاهش کلسترول خون و پیشگیری از بیماری‌های قلبی-عروقی، داروهای متنوعی تجویز می‌شوند که هر کدام مکانیسم متفاوتی دارند:

۱٫ استاتین‌ها (Statins):
این داروها با مهار آنزیم‌های کبدی که مسئول ساخت کلسترول هستند، باعث کاهش تولید کلسترول در کبد می‌شوند و همزمان کبد را تحریک می‌کنند تا کلسترول موجود در خون را جذب و حذف کند. استاتین‌ها می‌توانند باعث کاهش خطر بیماری‌های قلبی و عروقی شوند. از داروهای پرکاربرد این گروه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
o آتورواستاتین
o فلوواستاتین
o لوواستاتین
o پیتاواستاتین
o پراواستاتین
o روزواستاتین
o سیمواستاتین

 

 

 

۲٫ رزین‌های اتصال‌دهنده صفراوی (Bile Acid Sequestrants):
کبد برای هضم غذا از کلسترول برای تولید اسیدهای صفراوی استفاده می‌کند. داروهایی مانند کلستیرامین، کلسولام و کلستیپول با اتصال به اسیدهای صفراوی در روده، باعث می‌شوند که کبد برای جبران آنها از کلسترول موجود در خون استفاده کند و سطح LDL کاهش یابد.

۳٫ مهارکننده‌های جذب کلسترول (Cholesterol Absorption Inhibitors):
روده کوچک کلسترول رژیم غذایی را جذب می‌کند. دارویی مانند ازتیمایب (Zetia) این جذب را محدود می‌کند و سطح کلسترول خون را کاهش می‌دهد. این دارو می‌تواند به تنهایی یا همراه با استاتین‌ها مصرف شود.

۴٫ ترکیبی از مهارکننده جذب کلسترول و استاتین:
داروهایی مانند ازتیمایب – سیمواستاتین (Vytorin) هم جذب کلسترول رژیم غذایی در روده را محدود می‌کنند و هم تولید کلسترول در کبد را کاهش می‌دهند. با وجود اینکه این ترکیب سطح کلسترول را بهتر کنترل می‌کند، هنوز مشخص نیست که نسبت به مصرف سیمواستاتین به تنهایی، خطر بیماری قلبی را بیشتر کاهش می‌دهد یا نه.

۵٫ داروهای تزریقی (PCSK9 Inhibitors):
این داروهای نوین، شامل آلیرکوماب و اوولوکوماب، با تحریک کبد برای جذب بیشتر LDL از خون، سطح کلسترول را کاهش می‌دهند. این داروها اغلب برای افرادی با هایپرکلسترولمی فامیلی (کلسترول بالا ارثی) یا افرادی که سابقه حمله قلبی یا سکته مغزی دارند، تجویز می‌شوند. تزریق این داروها معمولاً ۱ تا ۲ بار در ماه در منزل انجام می‌شود.

نکات تکمیلی:
• مصرف این داروها معمولاً همراه با تغییر سبک زندگی شامل رژیم غذایی سالم، ورزش و ترک سیگار توصیه می‌شود.
• هر دارو عوارض خاص خود را دارد؛ به عنوان مثال استاتین‌ها ممکن است باعث درد عضلانی یا اختلالات کبدی شوند، بنابراین کنترل دوره‌ای آزمایش خون ضروری است.
• برخی افراد ممکن است نیاز به ترکیب چند دارو برای کنترل بهتر کلسترول داشته باشند، به ویژه افرادی که کلسترول بالا به صورت ارثی دارند یا به درمان با یک دارو پاسخ نمی‌دهند.

عوارض جانبی داروها

• درد عضلانی
• آسیب نادر عضلانی
• افزایش قند خون
• نیاز به بررسی عملکرد کبد

درمان کودکان

• اولین اقدام: تغییر رژیم غذایی و ورزش
• در صورت شدید بودن: استاتین‌ها برای کودکان ۱۰ سال به بالا

داروهای مورد استفاده برای تری‌گلیسیرید بالا

افرادی که سطح تری‌گلیسیرید خونشان بالا است، معمولاً علاوه بر تغییر سبک زندگی، نیاز به دارو دارند تا خطر بیماری‌های قلبی-عروقی کاهش یابد. پزشک قلب و عروق ممکن است یکی یا ترکیبی از داروهای زیر را تجویز کند:

۱٫ فیبرات‌ها (Fibrates):
داروهایی مانند فنوفیبرات و جم فیبروزیل با کاهش تولید VLDL (لیپوپروتئین با چگالی بسیار کم که عمدتاً حاوی تری‌گلیسیرید است) و افزایش سرعت حذف تری‌گلیسیرید از خون، سطح آن را کاهش می‌دهند. این داروها برای افرادی که تری‌گلیسیرید بسیار بالا دارند یا با رژیم غذایی و ورزش نتوانسته‌اند آن را کنترل کنند، مناسب هستند.

۲٫ نیاسین (Niacin یا ویتامین B3):
نیاسین با محدود کردن توانایی کبد در تولید LDL و VLDL باعث کاهش تری‌گلیسیرید می‌شود. با این حال، نیاسین به طور کلی مزیت بیشتری نسبت به استاتین‌ها ندارد و ممکن است عوارضی مانند آسیب کبدی، افزایش خطر سکته مغزی و گر گرفتگی ایجاد کند. به همین دلیل اغلب فقط در افرادی که نمی‌توانند استاتین مصرف کنند، استفاده می‌شود.

۳٫ مکمل‌های اسید چرب امگا-۳ (Omega-3 Fatty Acids):
مصرف مکمل‌های امگا-۳ می‌تواند به کاهش تری‌گلیسیرید کمک کند و معمولاً به صورت با نسخه یا بدون نسخه در دسترس هستند. این مکمل‌ها ممکن است بر اثر داروهای دیگر شما تأثیر بگذارند، بنابراین مصرف همزمان آن‌ها باید تحت نظر پزشک باشد.

نکات تکمیلی:
• عوارض جانبی داروهای کاهش‌دهنده تری‌گلیسیرید می‌تواند شامل درد عضلانی، درد معده، یبوست، حالت تهوع و اسهال باشد.
• پزشک معمولاً آزمایش‌های عملکرد کبدی را برای بررسی اثر داروها بر کبد توصیه می‌کند.
• داروها بدون تغییر سبک زندگی مؤثر نیستند؛ کاهش وزن، رژیم غذایی سالم و ورزش منظم می‌تواند تاثیر دارو را افزایش دهد.
• کنترل منظم سطح تری‌گلیسیرید و کلسترول خون، به ویژه در افراد با سابقه خانوادگی بیماری قلبی یا دیابت، ضروری است.

برای کاهش کلسترول بالا چی بخوریم؟

برخی مواد غذایی به کاهش کلسترول کمک می‌کنند و گنجاندن آن‌ها در رژیم غذایی روزانه بسیار موثر است. این مواد غذایی شامل:
• ماهی‌های چرب: مانند سالمون و ساردین، حاوی امگا۳ که باعث کاهش تری‌گلیسیرید و افزایش کلسترول خوب (HDL) می‌شوند.
• حبوبات و غلات کامل: لوبیا، نخود، عدس، جو دوسر، برنج قهوه‌ای و سبوس گندم برای کاهش LDL و کنترل وزن مناسب‌اند.
• مغزها و دانه‌ها: بادام، گردو و دانه کتان سرشار از چربی‌های سالم و فیبر مفید برای قلب هستند.
• میوه و سبزیجات تازه: پرتقال، سیب، انگور، خیار، گوجه‌فرنگی، ازگیل، کلم، بروکلی، کرفس، کدو سبز و کدو حلوایی باعث کاهش کلسترول و حفاظت از قلب می‌شوند.

• گیاهان و ادویه‌ها: سیر، پیاز، شوید و جعفری به کاهش چربی خون و بهبود سلامت عروق کمک می‌کنند.
• چای سبز و خاکشیر: حاوی آنتی‌اکسیدان‌هایی هستند که به کاهش کلسترول بد (LDL) و حفاظت از قلب کمک می‌کنند.
• محصولات سویا: شیر سویا، توفو و پنیر سویا با کاهش LDL و تری‌گلیسیرید در کنترل کلسترول نقش دارند.
• میوه‌ها و آبمیوه‌های طبیعی: آب انار، آب آلبالو و آبغوره حاوی ترکیبات آنتی‌اکسیدانی هستند که سلامت قلب را تقویت می‌کنند.
• سبزیجات مفید دیگر: فلفل سبز و سیاه، بادمجان و سایر سبزیجات فیبردار نیز می‌توانند سطح کلسترول را کاهش دهند.

نکته تکمیلی: برای اثرگذاری بهتر، این مواد غذایی را به صورت متنوع و در وعده‌های منظم مصرف کنید و همراه با کاهش مصرف چربی‌های اشباع و ترانس، ورزش منظم و کنترل وزن، سلامت قلب و عروق خود را تضمین کنید.

 

 

 

صبحانه مناسب برای کاهش کلسترول

یک صبحانه سالم و متعادل می‌تواند به کاهش کلسترول خون و بهبود سلامت قلب کمک کند. نمونه‌های زیر برای افراد با کلسترول بالا توصیه می‌شوند:

• جو دوسر پخته با آب یا شیر کم‌چرب، همراه با دانه چیا و میوه‌های تازه مانند سیب، توت یا پرتقال. این ترکیب سرشار از فیبر محلول است که LDL (کلسترول بد) را کاهش می‌دهد.
• نان تست سبوس‌دار با آووکادو و تخم‌مرغ آب‌پز؛ آووکادو چربی‌های سالم دارد و تخم‌مرغ منبع پروتئین مفید است.
• ماست یونانی کم‌چرب همراه با میوه‌های تازه و مقداری بادام یا گردو؛ این وعده پروتئین و چربی‌های مفید مورد نیاز بدن را تأمین می‌کند.

• املت سبزیجات مانند اسفناج، قارچ و گوجه با کمی روغن زیتون؛ این ترکیب هم فیبر و هم آنتی‌اکسیدان دارد و به سلامت عروق کمک می‌کند.
• پنکیک سبوس‌دار یا تهیه شده از آرد جو دوسر، همراه با میوه تازه و کمی عسل طبیعی؛ انتخابی شیرین و سالم که قند خون را نیز کنترل می‌کند.

نکته تکمیلی:
برای اثرگذاری بهتر، صبحانه را بدون مصرف کره یا روغن‌های اشباع و همراه با نوشیدن یک لیوان چای سبز یا آب میوه طبیعی میل کنید. مصرف منظم صبحانه سالم باعث افزایش HDL (کلسترول خوب) و کاهش LDL می‌شود و انرژی کافی برای شروع روز فراهم می‌کند.

غذاهایی که باعث افزایش کلسترول می‌شوند

برخی مواد غذایی حاوی چربی‌های اشباع و ترانس هستند که می‌توانند سطح LDL (کلسترول بد) را بالا ببرند و ریسک بیماری‌های قلبی را افزایش دهند. این مواد غذایی شامل موارد زیر می‌شوند:

• گوشت پرچرب و محصولات فرآوری‌شده مانند سوسیس، کالباس و گوشت‌های دودی
• لبنیات پرچرب مثل پنیر خامه‌ای، شیر پرچرب، ماست پرچرب و خامه
• چربی‌های حیوانی شامل کره، روغن حیوانی، مارگارین، دنبه و چربی گوشت

• غذاهای سرخ‌شده و فست‌فودها مانند سیب‌زمینی سرخ‌کرده، پیتزا، برگر، دونات و سایر خوراکی‌های سرخ‌شده
• شیرینی‌ها و محصولات صنعتی مانند کیک، کلوچه، تارت و بیسکویت‌های آماده

نکته تکمیلی:
داشتن کلسترول بالا یا سابقه بیماری قلبی به معنی ممنوعیت کامل این غذاها نیست؛ بلکه محدود کردن مصرف آن‌ها و جایگزینی با مواد غذایی سالم اهمیت دارد. متخصصان تغذیه توصیه می‌کنند این نوع مواد را حداکثر دو بار در ماه مصرف کنید و به جای آن‌ها، از غذاهای سرشار از فیبر، سبزیجات، میوه، حبوبات و غلات کامل استفاده نمایید.

همچنین، روش‌های پخت سالم مانند کباب کردن، بخارپز یا آب‌پز کردن جایگزین سرخ‌کردن شود تا اثر منفی بر کلسترول کاهش یابد.

 

 

 

سبک زندگی و درمان خانگی

• کاهش وزن و حفظ وزن سالم
• رژیم غذایی سالم برای قلب : مصرف میوه، سبزیجات، غلات کامل، پروتئین بدون چربی
• ورزش منظم و فعالیت بدنی
• ترک سیگار و کاهش مصرف الکل
• مدیریت استرس
• خواب کافی (۷ تا ۹ ساعت شبانه)

جمع‌بندی در مورد کلسترول

• بررسی منظم کلسترول ضروری است.
• سبک زندگی سالم، اولین خط دفاعی است.
• داروها در صورت نیاز و تحت نظر پزشک استفاده می‌شوند.
• HDL بالاتر بهتر و LDL پایین‌تر بهتر است.
یادآوری: حتی اگر سالم به نظر می‌رسید، آزمایش کلسترول می‌تواند سلامت قلب شما را نجات دهد.

سوالات متداول در مورد کلسترول

کلسترول چیست؟

کلسترول یک نوع چربی طبیعی است که برای عملکرد بدن ضروری است، اما سطح بالا خطرناک است.

تفاوت LDL و HDL چیست؟

LDL باعث تجمع پلاک در شریان‌ها می‌شود، HDL کلسترول اضافی را پاکسازی می‌کند.

کلسترول بالا چه علائمی دارد؟

اغلب هیچ علامتی ندارد و تنها با آزمایش خون مشخص می‌شود.

چگونه می‌توان کلسترول را کاهش داد؟

با رژیم غذایی سالم، ورزش منظم، کاهش وزن و در صورت نیاز دارو.

چه سنی برای بررسی کلسترول مناسب است؟

کودکان ۹ تا ۱۱ سال، سپس هر ۵ سال یکبار. بزرگسالان هر ۴ تا ۶ سال یکبار یا بیشتر اگر عوامل خطر دارند.

 آیا کلسترول با جنسیت مرتبط است؟

بله، میزان کلسترول خوب (HDL) در زنان معمولاً بالاتر از مردان است، زیرا هورمون استروژن HDL را افزایش می‌دهد. به همین دلیل کلسترول کل در زنان تا قبل از یائسگی کمتر از مردان است. پس از یائسگی، سطح کلسترول زنان افزایش می‌یابد، بنابراین رعایت تغذیه مناسب در این دوره اهمیت ویژه‌ای دارد.

درمان کلسترول بالا در طب سنتی چگونه است؟

در طب سنتی، اصلی‌ترین روش کاهش کلسترول بالا، کنترل وزن و اصلاح سبک زندگی است. کاهش وزن می‌تواند سطح LDL (کلسترول بد) را کاهش دهد و HDL (کلسترول خوب) را افزایش دهد.

آیا دمنوش‌ها در کاهش کلسترول مؤثرند؟

بله، برخی دمنوش‌ها می‌توانند به کاهش کلسترول کمک کنند، مانند:
• چای آلبالو
• دمنوش گل نسترن
• دمنوش دارچین و هل (برای کمک به کنترل قند و چربی خون)

مصرف خاکشیر چه نقشی در کاهش کلسترول دارد؟

خاکشیر به دلیل داشتن فیبر و ترکیبات مفید، می‌تواند به کاهش جذب چربی‌ها در روده کمک کرده و سطح کلسترول خون را کنترل کند.

چه نکات تکمیلی طب سنتی برای کلسترول بالا وجود دارد؟

• مصرف روزانه مغزها (بادام، گردو) و دانه‌ها مانند کتان و کنجد
• استفاده از سیر به صورت خام یا پخته در غذا
• مصرف میوه و سبزیجات تازه و حبوبات
• پرهیز از غذاهای چرب و سرخ‌کردنی